मी कसं जगतो...?

जगावं कसं वगैरे शिकवावं लागतं, यावर आपला अजिबात विश्वास नाही. आपण म्हणजे मी. स्वतःला किंचित आदरानं वागवतो. खूपदा लोकं विचारतात, की का बाबा, तुला टेन्शन कसं येत नाही? मी किंचित हसतो. प्रश्न उडवून लावतो. टेन्शन घेणं नं घेणं हा च्याचा त्याचा प्रश्न, असं उत्तर देतो. मला खूप छोट्या गोष्टींत आनंद शोधता येतो. म्हणजे जगावं कसं हे दुसऱयांकडून शिकावं लागत नाही. अर्थातच, हे शिकणं आपल्याला मान्य नाही, हे आधीच सांगितलं आहे.

माझा एक मित्र आहे. बाईकवर मागं बसला, तर त्याच्या हाताची बोटं खांद्यात रुतत राहतात. मी बाईक धड चालवतोय की नाही, याची त्याला काळजी. समोर ऑटो आली अचानक तर ब्रेकच्या आधी याची बोटं खांद्यात घट्ट रुतलेली लक्षात येणार, इतकी काळजी त्याला. थंडीत स्वेटर-कानटोपी, मफलर इत्यादी. उन्हाळ्यात कॅप, मास्क इत्यादी. पावसाळ्यात छत्री, रेनकोट इत्यादी. असं याचं जगणं. वय वर्ष 35. उन्हाळ्यात मस्त उंडारावं आणि पावसाळ्यात पावसात मनसोक्त भिजावं आणि थंडीत दुलईत xxx वर करून तासनं तास लोळत पडावं म्हणजे जगणं हे कधी कळत नाही त्याला. मग विचारत बसतो, की का रे बाबा, टेन्शन कसं येत नाही तुला?

टेन्शन न घेणं हा काही गुन्हा नाही. मला तर वाटतं, टेन्शन घेणं हाच एक गुन्हा आहे. अरे, सालं ही नोकरी-धंदा करतो कशासाठी आपण? चांगलं जगता यावं म्हणूनच नं? मग तेच जमत नसेल, तर काय अर्थ आहे या जगण्याला, असा प्रश्न आपण आपल्याशीच कधी विचारत नाही, यात खरी मेख आहे. काय आहे, काही प्रश्नांची उत्तरं आपल्याला माहिती असतात. ती मिळाली, तर मग पुढं काय करायचं, हा आणखी एक उपप्रश्न असतो. त्यामुळं प्रश्नच विचारत सुटायचे, उत्तराकडं ढुंकूनसुद्धा पाहायचं नाही, अशी आपली प्रवृत्ती बनते. ही प्रवृत्ती म्हणजे टेन्शन. स्वतःला आलंय असं वाटलं, की दुसऱयाला विचारत सुटतो आपण...


असो. वाचून सोडून द्या. खूप दिवस काहीच लिहिलं नाही, म्हणून आज बडवत बसलो ;)

त्या क्षणांचे फितूर..

त्या क्षणांचे फितूर
सारेच भागीदार
लक्ष लक्ष वेध
आता यातनांचे...

मनात पूर्ण आकार येता येता विरून जाणारी प्रत्येक भावना आत कुठंतरी सतत ठुसठुसत असतेच. लिहायचंही असंच होतंय. मनात इतके विषय फेर धरून नाचत राहतात अन् एेनवेळी कुठंतरी दडी मारतातच. बोंबबलं मग सगळं. 

आता पुन्हा लिहायचं...

आजच्या दिवसापुरतं अध्यात्म...

आता जे काही झालंय, ते होऊ दे. त्याचा विचार आता नको. आता पुढचा विचार करू. घडलं, ते हातात नव्हतं. घडणार आहे, ते बदलणं हातात आहे. मग घडून गेलं, त्याचा विचार किती आणि का करायचा? नाही का?

थोडंसं अध्यात्मिक वाटेल. बुवाबाजी नव्हे. अध्यात्मिक. आणि अध्यात्मिकता जड-बोजड नसते. आत्म्याशी रिलेटेड असते. आत्मा असतो का नसतो, हे वाद जाऊ दे खड्ड्यात. हायपोथेटिकली आत्मा आहे, असं धरूया. या आत्म्याला ठेच लागेल, त्याला दुःख पोहोचेल, ते वाईट. ते घडलं. आत्म्याला ठेच लागली. आता पुढं काय...? ही ठेच कवटाळून बसायचं की खपली धरू पाहायची? खपली धरू पाहायची तर झालं, ते न विसरता पुढचं पाऊल टाकलं पाहिजे. परत ठेचकाळता कामा नये, हे लक्षात ठेवलं पाहिजे.

हे बघ, माझं अध्यात्म हे अध्यात-ना-मध्यात असं नाहीय. मला, माझ्या आत्म्याला, जे पटेल, ते करणं म्हणजे अध्यात्म. त्याला पटत नसताना जे जे करावं लागतं, एक प्रोफेशन म्हणून, ते ते शक्यतो रिपीट न करणं, म्हणजे मानसिक शांती, ही सोपी व्याख्या.

तुला पटली, तर वापरून बघ. नाहीतर दे फेकून. तुझाही आत्मा असेलच ना? की तोही विकायचा विचार आहे आता? किंचित परखड वाटेल. किंचितच. पण, ते बोललं पाहिजे. जगतो कशासाठी रे आपण? फक्त पैशासाठी का? मग तुझा श्वास ठेवतो नं दाबून. त्याएेवजी देतो पैसे. चालेल का? किंवा असं कर पुढचे वर्षभर तोंडावर हासू येता कामा नये. रडवा, सुतकी चेहरा करून बस. त्याएेवजी देतो पैसे. चालेल का? एकदाही तुझ्या चेहऱयावरची सुरकुती हालता कामा नये बघ.

अरे, खूपशा गोष्टी आहेत जगात. ज्यांची 'किंमत' पैशात नाही करता आलेली अजून. अॅडम स्मिथला देखील करता आली नाही. मार्क्सचा तो विचार होता. त्यालाही झेपलं नाही. प्रत्येक गोष्टींची किंमत पैशात होत नसते...

झाल्या गोष्टींचा विसर पडू न देता नव्या शिक. पैशाशिवाय जगात अनेक गोष्टींना असते ती किंमत समजून घे.

आजच्या दिवसापुरतं बास झालं...!

भाकड महिन्याचे लिखाण

हा महिना खूप भाकड जातोय. म्हणजे खूपसं मनात साचतंय, पण लिहायलाच होत नाहीय. हे म्हणजे सहनही होत नाही आणि सांगताही येत नाही, अशा जाहिरातीसारखं झालंय.

होऊ दे.

आज प्रयत्न करणार आहे. नेटानं. अख्खा महिना भाकड म्हणजे काय? असं नको व्हायला. माझ्यापेक्षा जास्त काम शशी थरूरला नक्कीच होतं. तरीही बेट्यानं ट्विटींग नेटानं केलं. खड्ड्यात गेला, तरी नेट काही कमी पडला नाही. तर मला त्याच्यापेक्षा कमी काम नक्कीच आहे. त्यामुळं आजपासून परत काहीतरी लिहायचं हे नक्की.

आता बघता बघता इतकं तर लिहून झालंच की. दिसामाजी काही लिहित जावे, हे काही सोपं नाही, हे लक्षात येतं. पेपरवाले दिवसचे दिवस इतकं लिखाण कसं पाडतात कोण जाणे.

बरं झालं, पेपरमध्ये नाही गेलो ते. नाहीतर लिहून लिहून माझाच किस पडला असता. आणि ते काही आपल्याला झेपलं नसतं. म्हणजे उगाच राजकीय भोंदूगिरी करावी लागली असती. किंवा नसतीही. तरीही ते काही आपल्याला जमलं नसतं.

नाही जमलं, तर बरंच झालं की.

पण, मला हा नेहमी प्रश्न पडतो, की आपण लिहितो कशासाठी? लिहिणं ही उर्जा आहे का?

किती विचित्रं आहे नाही?

उर्जेचा नियम असा, की ती वापरली की कमी होते.

लिखाणाबाबत उलट. ते एकदा का मनातनं बाहेर टाकलं, की आणखी तयार व्हायला जागा होते. रिचार्ज म्हणा वाटल्यास.

म्हणून बहुदा आपण लिहितो.

पण, लिहितो तेही छानच. हा एक मोठा फरक आहे, आपल्यात आणि प्राण्यांमध्ये. तशी अनेक साम्यं आहेत आपल्यात आणि प्राण्यांत. पण, फरक करायला गेलो, तर जरा अवघड होतं. फरक खूप कमी मिळतात...!!

जाऊ दे.

भाकड महिन्यात काही तरी भाकड लिहिण्यापेक्षा थांबलेलं बरं...

बजेट, तज्ज्ञ आणि सदामा

प्रसंग क्रमांक एक:

पॉश (म्हणजे टीव्हीवर तरी...) दिसणाऱया केबिनमध्ये चर्चा सुरूय.
बजेटची. बजेट २०१० असं काहीतरी सारखं इकडून तिकडं धावतंय. टीव्हीवर चर्चा चाललीय. तज्ज्ञ आणि अँकरमध्ये. विषय अर्थातच बजेट आणि मी अर्थातच एक प्रेक्षक.

'तर सर, मला असं वाटतं, की यावर्षीच्या बजेटमध्ये फिस्कल डिफिशिएटवर जास्त प्रोग्रेस आहे. नाही का?'

'येस सुनील. इव्हन आय थिंक की एकाचवेळी छान बॅलन्स साधताहेत फायनान्स मिनिस्टर. फिस्कल डिफिशिएटवर आणि फार्मर्स म्हणजे रूरल इंडियावरही त्यांचं लक्ष आहे. त्यासाठी ते स्ट्रॉंग एफर्टस् घेताहेत.'

'सर, रुरल इंडियाचा विषय निघालाच आहे, तर फार्मर्स आणि रुरल इंडियासाठी बजेटमध्ये काय आहे, असं तुम्हाला वाटतं?'

'लूक सुनील. इंडिया इज् अ रुरल कंट्री. म्हणजे आपण डेव्हलपिंग आहोत. रुरल इंडियासाठीच तर सगळ्यात जास्त फ्रॅक्शन जातो बजेटचा. फार्मर्ससाठी चांगली लोन्स मिळणाराहेत नं आता. म्हणजे तसंच तर म्हटलय फायनान्स मिनिस्टरनी. खूप काही आहे बजेटमध्ये...'

रटाळ चर्चा. काहीच न समजू देणारी. बजेटमध्ये माझ्यासाठी काय, हे मला काहीच समजलं नाही. माझ्या गावाला काय फायदा, हेही काही कळालं नाही. मरू दे ते बजेट. निवांत पारावर बसू. दुपारच्या गारव्याला म्हणून येऊन पारावर निवांत विसावलोय.

तोच...
-----------------------------
प्रसंग दुसरा:

'बज्येट फुटलं गां...लई वंगाळ झालंया. ह्या ब्येण्यांनं लईच चाट दिलीया...'

सदामा किंचाळत सुटला, आणि छातीत धस्सं झालं. वाटलं, की कोणाच्या तरी डोक्यावर काहीतरी फुटलंय आणि गावात गोंधळ झालाय. सदामा धापा टाकत आला. पारावर बसला. मी हुशार (आमच्या गावात). त्यामुळं मला सगळं माहिती असणारच या खात्रीनं त्यानं गाडी सुसाट सोडली.

'दादू, आरं ह्या ब्येण्यांनी घोर केला. शेताची माती व्हणार. त्ये ब्येणं म्हणतंया जा बँकात आन् काढ कर्ज. आरं बा, पर फ्येडू कसं ते? हितं शेतात पिरवाया खत न्हायी. खत करणाराय आन्नी म्हाग. मग पेरू काय, पिकवू काय आन् विकू काय? कर्ज न्हाय काढलं, तर जगणार कसं? तरंच ते ब्येणं म्हणतया कर्ज काढ. याच्या बाच्या पोराच्या बँका हायती का?'

सदामा जाम कातावलेला...मी जाम धास्तावलेलो. मला जे बजेट कळलं नाही, ते सदामाला कळलेलं पाहून.
-----------------------------
दोन प्रसंग. आणि मला बसले दोन धक्के.

धक्का क्रमांक १ - सदामाला बजेट बिजेट कसं काय कळलं?
धक्का क्रमांक २ - सदामानं जे काही विश्लेषण केलं, ते त्या तज्ज्ञांना कसं नाही समजलं?

सगळीकडं फक्त माणसं...

अखेर मिळाला.
सापडत नव्हता. हे ट्राय केलं. ते केलं. सगळं केलं.
डोकं भंजाळलं.
तरीही सापडत नव्हता. सगळीकडं शोधलं.
मग मिळाला.
म्हणजे तसा तो मिळालाच नाही.
बदलला.
ब्लॉगचा पासवर्ड.
ई मेलसुद्धा आठवत नव्हता. आणि पोस्टची हुक्की आली होती.
अलिकडं असं सतत होतं. विस्मरण. माणसं समोर आली की लक्षात येतात. नाव अजिबात आठवत नाही. चेहरा ओळखीचा वाटतो. माणसं खूप झालीत, त्यामुळं असं होतंय का?
काहीच लक्षात येत नाही. रस्त्यावर माणसं. गर्दी. सिग्नलला खेचाखेची. ऑफिसमध्ये माणसं. मुव्हीला गदारोळ. शांत म्हणून बाहेर जावं, तर गाड्यांची ही गर्दी. सगळीकडं फक्त माणसंच माणसं. मान्य आहे हे जग माणसांचंच आहे. पण, म्हणून काय सगळीकडं अशी खच्चून भरलेली असावीत? इतकी माणसं झाली, की कदाचित त्यांची किमत कमी होते का? मलातरी तसंच वाटतंय. हे अर्थशास्त्राप्रमाणेच. पुरवठा वाढला, की किमत घसरते. माणसांचीही घसरलीय. त्यामुळं अपघातांच्या बातम्यांवर फक्त नजर फिरते. बॉम्बस्फोट झाला का, अरे रे वाईट झालं, यापलिकडं भावना सरकत नाहीत. एकप्रकारचं साचलेपण हे माणसांच्या गर्दीमुळं निबर झालेल्या मानसिकतेचंच प्रतिक आहे.
म्हणजे असं मला वाटतंय. तुम्हाला वाटायलाच पाहिजे, असं काही नाही...!

तरीही का सांगत नाहीस आई तू आता?

आई तू
लहानपणी सांगायचीस, अरे. नीट जेव. नुस्तं उष्टावू नकोस.
आणि
आता रोजचा प्रत्येक क्षण तर मी उष्टावतोय.
तरीही का सांगत नाहीस आई तू आता?

आंघोळ मस्त करावी, मनातंच राहतं.
गिझरच्या पाण्यात भसाभस विसण जातं.
दिवसाच्या कामाची उजळणी करत
पाणी अंगावरून झरझर तर सरतं.

हीनं केलेला प्रेमाचा शिरा
पेपर चाळताना पोटात ढकलतो.
घाईनं गाडीला किक मारताना
बाय म्हणणंही विसरतो.

रस्त्यावरच्या खड्ड्यांना
घातलेल्या शिव्यांमध्ये विरून जातोय
शेजारच्या मंदिरातला घंटानाद.
एन्कमिंग पंचिंग वेळेत झालं, की
वाटतं, टळली आजची ब्याद...!

पोराचं निर्व्याज हसू पाहायला
शाळेतल्या त्याच्या गंमती एेकायला
वेळ नाही मला.
मस्त, निवांत गाणं एेकायला
एेकलेल्या गाण्यावर तान घ्यायला
वेळ नाही मला.


कुठलाच आनंद
झिरपून सुद्धा
जात नाही आत.

आता रोजचा प्रत्येक क्षण तर मी उष्टावतोय.
तरीही का सांगत नाहीस आई तू आता?

माणसांचं घेरणं आणि एकटेपणा

माणसांनी घेरलं जाणं त्रासदायक.
माणसांशिवाय जगणंही त्रासदायक.
मध्य कसा साधायचा?
म्हणजे मला हा प्रॉब्लेम येतो. नेहमीच.
मी काही माणूसघाणा नाही. माणस आसपास असणं हे मीही मान्य केलंय.
तरीही कित्येकदा, अलिकडे तर रोजच असं वाटतं, की इतकी माणसं कुठून आलीत भोवती?
यांना काय बोलवायला गेलो होतो का मी?
मग काय करतात ही इथे? आणि तिथे? सगळीकडेच?

बरं, माणसांशिवाय मला जंगल खूप आवडतं.
तिथं एकटं फिरायला. सूर्य जागा असताना.
फिकट अंधारही बरा वाटतो.
गडद अंधारात अंग शहारतं. कोणीतरी हवंच सोबतीला, हेही वाटतं.

कदाचित असं होतंय का, की जेव्हा जेव्हा शहरच माणसांचं जंगल बनतं
आणि तेही सूर्य जागा नसतानाचं,
तेव्हाच फक्त माणसांत असणं मला हवंसं वाटतं?